Gastartikel: De zekerheid voorbij, leiderschap in ontwikkeling

Jelle RinzemaGastartikel0 Comments

Met enige regelmaat wordt aan sprekers tijdens door het Hartmans Netwerk georganiseerde congressen of themadagen gevraagd of ze open staan voor het schrijven van een artikel voor onze website. Diezelfde vraag stellen we ook aan inspirerende schrijvers die opereren in het openbaar bestuur of op het snijvlak van openbaar bestuur en commercie. De belangrijkste randvoorwaarde voor een dergelijke uitnodiging is een duidelijke visie op vernieuwing van het openbaar bestuur en een krachtige verbintenis met de invloed en ontwikkeling van jonge talentvolle ambtenaren binnen hun organisaties en daarbuiten.
Saskia BorgersSaskia Borgers heeft de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan als eindverantwoordelijke in het leiden en sturen van complexe organisaties. Dat deed zij zowel als algemeen directeur en gemeentesecretaris (laatstelijk van Haarlem) in een generieke rol en als directeur-generaal Milieu in een meer beleidsbepalende rol.

Voor haar gaat het altijd om het creëren van toegevoegde waarde. Een organisatie moet zich naar buiten keren, om in interactie met de samenleving tot de gewenste resultaten te komen. Zij zorgt ervoor dat bestuur en organisatie hun opgaven in verbinding met de samenleving aangaan. Niet alleen door een visie te bepalen – een stip op de horizon – maar ook door mensen aan te spreken op en mee te werken aan strategie, houding en gedrag. Saskia vervult sinds jaar en dag een groot aantal nevenfuncties, waar zij bij tal van maatschappelijke organisaties, instellingen en bedrijven haar bijdrage heeft kunnen leveren.
Momenteel is Saskia directeur van de RUD Utrecht. De RUD Utrecht voert vergunningverlenings-, handhavings- en adviestaken uit voor de provincie Utrecht en de gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Houten, Leusden, Lopik, Nieuwegein, Soest, Utrecht en Woudenberg.

De zekerheid voorbij: leiderschap in verandering

Hoe zou jij het vinden als je wakker wordt en niet je dagelijkse rituelen kan en mag verrichten? Vandaag moet je opeens van alles anders doen. Die verkwikkende douche zit er niet meer in, je mag niet eerst je krantje lezen of je tanden poetsen. Het moet vanochtend 180 graden anders – dat is zo besloten.

“Ach,” roept de helft van het Hartmans Netwerk, het publiek dat luistert naar mijn presentatie, “geen probleem. Het maakt me echt niet uit of ik m’n tanden niet hoef te poetsen of de krant niet kan lezen, doe ik dat later toch.”

“Hmmm”, zegt een andere helft, “dat zou ik niet zo fijn vinden, ik hecht toch echt wel aan mijn ochtendrituelen”.

Ik ben al jarenlang met veel plezier verbonden aan het netwerk als lid van de Raad van Advies. Ik loop al een tijdje mee in de publieke sector, waar fusies, transities, bezuinigingen, taakstellingen en organisatieveranderingen orde van de dag zijn. Dat is waar ik me als een vis in het water voel, daar start veelal een transitie mee. Het veranderavontuur is ontzettend spannend en uitdagend. Hoe herken je de noodzaak voor een aanpassing in je eigen organisatie? Waar moeten veranderingen aan voldoen? Dat zijn de vragen voor dit avontuur, waarbij één ding zeker is… de zekerheid is voorbij.

Voordat je aan de slag gaat met organisatieverandering zul je moeten beginnen met een droom. Het start met een idee dat al een tijdje borrelt. Ontstaan vanuit een opvatting – een waarde over hoe je naar je eigen organisatie kijkt – hoe je collega’s zich tot elkaar verhouden. Dromen over zelfsturende teams, verantwoordelijkheid nemen, zelfredzaamheid, eigen regie, adaptieve organisaties. Je gelooft er heilig in, al jaren, maar je collega’s roepen: “Gaat niet lukken! Nooit aan beginnen, hebben we al vaker geprobeerd, joh; het is nog nooit iemand gelukt”. Van die downers, je kent ze wel. Als dit je overkomt ‘dan heb je beet’. Dan gaat het ergens over. Het schuurt, het maakt emotie los en eigenlijk is de code: kom er niet aan, want dan moet ik heel veel aanpassen, veranderen… en dat wil ik niet, heb ik geen zin in, vind ik moeilijk, spannend en het is tasten in het duister.

Een droom is er om uit te laten komen… As it is in Heaven is een film over een dirigent in Zweden die terugkeert naar zijn geboorteplaatsje. Een klein gehucht met eigen, soms verstikkende, normen en waarden. Hij wil zijn droom uit laten komen om van het dorpskoor een koor te maken dat gaat winnen tijdens een concours. Uiteindelijk lukt dat. De weg er naartoe is er een van vallen en opstaan. Zo gaat het eigenlijk ook met organisatieveranderingen.

Het tweede filmfragment komt uit de film Vertical Limit. Het gaat over een vader, broer en zus die aan het klimmen zijn. Ze komen in een levensbedreigende situatie, door de val van andere klimmers. De vader beslist dat de broer het touw moet doorsnijden zodat zus en broer overleven. Een drama voltrekt. Het fragment gaat over besluiten van anderen, van angstige situaties die ontstaan door toedoen van anderen, het gaat over opoffering.

Veranderen is de zekerheid voorbij. Houvast kun je vinden door te zoeken naar de waarden die verbindend zijn bij de verandering. Het zijn tradities, gezamenlijke taal, gebruiken die anderen herkennen en waar zij comfort aan ontlenen. Veranderen doe je door je droom met anderen te delen, ze mee te nemen en te laten zien wat het wenkend perspectief is. Helpen als het tegenzit, luisteren naar hun verhalen als de verandering niet is wat ze ervan hadden verwacht, en ondersteunen waar nodig om de vervolgstap te maken om zo naar de top te klimmen of te schitteren op een concours.

 

Visualisatie door Laura Peetoom

Visualisatie door Laura Peetoom

De methode van de appreciative inquiry kan je helpen om de verandering vorm te geven. Appreciate is een proces waarbij je jouw droom verwoordt. Vervolgens geef je daar samen richting aan met je organisatie/team door het benoemen van de nieuwe andere waarden die je wilt toevoegen en tradities die je wilt behouden. Door de bestemming te weten waar je naar toe wilt bewegen – zoals de zelfverantwoordelijke teams of een organisatie die zelfvertrouwen heeft – zet je het proces in werking waarbij je in je organisatie collega’s en medewerkers mee gaat nemen. Door hun verhalen en ervaringen kun je bijstellen – de uiteindelijke bestemming fijnslijpen. Het gezamenlijke proces geeft saamhorigheid en energie aan de organisatie. Het zal vooral veel plezier moeten geven. De ontdekkingstocht van de verandering is de bestemming.

Reageer op dit artikel