Gastartikel: Ambtelijk talent

Jelle RinzemaGastartikel

De carrière van Hans Groot kent het thema Integriteit als rode draad. HansTussen 2001 en 2011 werkte hij voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken, onder andere als hoofd Bijzondere Onderzoeken van de Veiligheidsdienst en als centrale coördinator Integriteit. Na enkele jaren als hoofd van het bureau integriteit van de gemeente Amsterdam te hebben gewerkt en als coördinator integriteit bij de provincie Noord-Holland is hij sinds vorig jaar werkzaam als Adviseur Integriteitonderzoek Politieke Ambtsdragers bij het Bureau Integriteitbevordering Openbare Sector (BIOS). Hier worden met name beslissers over dergelijk onderzoek geadviseerd en terzijde gestaan.

In september 2015 was Hans een van de sprekers op de in Haarlem georganiseerde themabijeenkomst over integriteit van het Hartmans Netwerk. Meer hierover is te lezen in dit verslag.

Ambtelijk talent

Het “klasje” van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Wie kent het niet? Er zijn er genoeg die het vergeefs geprobeerd hebben. Voor de hooguit tientallen plekken zijn er altijd zeer veel gegadigden. Ze gaan een intensief traject “diplomatie” in met een heel divers aanbod van vaardigheden en trainingen. Toen ik nog bij BuZa werkte mocht ik elk jaar de nieuwelingen onderhouden over integriteit.

Dan keek je rond in zo’n zaaltje en spatte het multitalent er vanaf. Allemaal twee studies of daaromtrent, een CV om van te smullen, een prachtige etnische mix en ook nog een prettige babbel en dito voorkomen.

Maar ook zeer zelfverzekerd of ronduit arrogant. Zie die maar eens in de listenmode te krijgen als ze al een paar maanden samen optrekken en elkaar dagelijks de loef afsteken met alle talenten en  vaardigheden. Wat doe je dan? Aloude shock and awe display, werkt altijd. Gelukkig genoeg casuïstiek voorhanden, ook uit het eigen keurige BuZa-nest. Met verhalen over 20 jaar buitenlandse gevangenisstraf en verkrachting worden ze wel wakker. Ze dachten immers dat het zou gaan over integriteitbeleid, dilemmatraining, flessen wijn en bossen bloemen. Nee, dit zijn echte vergrijpen, heftig!

Als integriteitonderzoeker kreeg ik zo’n klasgenoot later ook weleens voorbij op het bureau. Dan bleek dat het turbotalent voor minder fraaie doeleinden was ingezet. Het is altijd weer een drama als een prille carrière in de kiem wordt gesmoord vanwege een onbenullig vergrijp. Maar soms zit iemand ook gewoon zo in elkaar. Altijd de grenzen opzoeken en er graag overheen. En er zijn altijd ook nog een paar echte engerds. Een psychopaat kan dat lang verborgen houden. Een narcist kan ook een prachtig CV hebben. Wat buiten rondloopt heb je ook binnen: 1,5% van de werkvloer heeft een dergelijke stoornis  en spannende werkplekken met veel escapes en minder verantwoording, lokken een nog hoger percentage.

Een psychopaat vangen op de werkvloer valt niet mee. Terwijl dat wel noodzakelijk is: ze richten enorme schade aan. Ze charmeren zich naar de macht en dan duurt het nog een tijd voordat het masker valt. Het enge is het ontberen van empathie en schaamte: alles draait om de eigen behoefte en daarvoor moet alles wijken. Vanuit integriteit bezien heb je dan meestal al een waslijst te pakken van kleine verduisteringen via misbruik van voorzieningen naar ernstig ongewenst gedrag. Vaak meerdere slachtoffers. De daders zijn vaak knappe zelfverzekerde jonge mannen, de ideale schoonzoon – wolf in schaapskleren.

Je kunt ze vaak alleen maar wegjagen omdat het moeilijk te bewijzen is. Dan hebben ze geen strafblad of een ander label om ze te herkennen. Zodat het kwalijke werk elders gewoon voort kan. Een spoor van vernieling en gebroken harten.

U wilt een tip? Als u als HRM-deskundige of affectieve partner dreigt te vallen voor zo’n Christian Grey of Hannibal Lecter: heb een paar vragen paraat om de empathie te testen. Vraag maar waar hij van moest huilen als kind. Niets? Wegwezen!